30 Δεκέμβριος 2025 6:50
30 Δεκεμβρίου 1922 - Η γέννηση της Σοβιετικής Ένωσης (ΕΣΣΔ)
Στις 30 Δεκεμβρίου 1922 συνέρχεται στη Μόσχα το 1ο Πανενωσιακό Συνέδριο των Σοβιέτ και ψηφίζει τη Διακήρυξη για το σχηματισμό της Ενωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ).
Στη Συνθήκη διατυπώνονται οι κύριες αρχές της συνένωσης των Δημοκρατιών: Η ισοτιμία και η προαιρετική είσοδός τους στην ΕΣΣΔ, το δικαίωμα της ελεύθερης αποχώρησης από την Ενωση και της ελεύθερης εισόδου σ’ αυτήν νέων Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών.
Το Συνέδριο συζήτησε και ενέκρινε το Διάταγμα για το σχηματισμό της ΕΣΣΔ. Στην αρχή στην ΕΣΣΔ ανήκαν η Σοβιετική Ομοσπονδία Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών Ρωσίας και οι Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες της Ουκρανίας, της Λευκορωσίας και της Υπερκαυκασίας. Ο σχηματισμός της ΕΣΣΔ αποτέλεσε θρίαμβο της λενινιστικής εθνικής πολιτικής και είχε κοσμοϊστορική σημασία. Εγινε δυνατή χάρη στη νίκη της Οχτωβριανής Επανάστασης, στην εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου και τη δημιουργία της σοσιαλιστικής οικονομίας. Το 1ο Συνέδριο των Σοβιέτ εξέλεξε ανώτατο όργανο εξουσίας της ΕΣΣΔ την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΣΣΔ με προέδρους τους Μ. Ι. Καλίνιν, Γ. Ι. Πετρόφσκι, Ν. Ν. Ναριμάνοφ και Α. Γ. Τσερβιακόφ. Στη δεύτερη σύνοδο της ΚΕΕ σχηματίστηκε η κυβέρνηση της ΕΣΣΔ, το Συμβούλιο των Επιτρόπων του Λαού, με επικεφαλής τον Λένιν.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη μορφή της ΕΣΣΔ ήταν σχέδιο που επεξεργάστηκε ο ίδιος ο Λένιν. Το θέμα είχε απασχολήσει την Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρωσίας (μπολσεβίκων) τον Οκτώβρη του 1922. Στη συνεδρίαση εκείνη η πλειοψηφία με επικεφαλής τον Λένιν απέρριψε την ιδέα της αυτονόμησης, δηλαδή της εθελοντικής εισόδου των Σοβιετικών Δημοκρατιών στη Σοβιετική Ομοσπονδία Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών Ρωσίας (ΣΟΣΔΡ) με το δικαίωμα της αυτονομίας. Ο Λένιν επέμεινε σε μια διαφορετική μορφή κρατικής οργάνωσης, στην οποία όλες οι Σοβιετικές Δημοκρατίες θα συμμετείχαν μαζί με τη ΣΟΣΔΡ ισότιμα.
Η συνένωση των οικονομικών πόρων σε ένα ενιαίο κράτος είχε τεράστια σημασία για την επιτυχία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Ο Λένιν, μιλώντας στην ολομέλεια των Σοβιέτ της Μόσχας και κάνοντας απολογισμό της πεντάχρονης σοβιετικής εξουσίας, εξέφρασε την πεποίθηση ότι «…από τη Ρωσία της Νέας Οικονομικής Πολιτικής (ΝΕΠ) θα προκύψει η σοσιαλιστική Ρωσία».
Όντας μια μεγάλη και ισχυρή χώρα με πλούσιο οικονομικό δυναμικό, κατέχοντας ηγετική θέση στον κόσμο όσον αφορά τα αποθέματα πολλών ορυκτών, μια χώρα με τις πλουσιότερες πολιτιστικές παραδόσεις, η ΕΣΣΔ έχει περάσει από διαφορετικές περιόδους τα χρόνια της ύπαρξής της - υπήρξαν επιτεύγματα και απώλειες.
Ωστόσο, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι αλλαγές στην οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας οδήγησαν σε βαθύτερες αντιφάσεις μεταξύ του κέντρου και των συνδικαλιστικών δημοκρατιών και σε ριζικές αλλαγές στην πολιτική κατάσταση στη χώρα. Ως αποτέλεσμα, το 1990, όλες οι συνδικαλιστικές δημοκρατίες υιοθέτησαν δηλώσεις κρατικής κυριαρχίας και τα γεγονότα που έλαβαν χώρα στη Μόσχα τον Αύγουστο του 1991 επιτάχυναν την αποσύνθεση της ΕΣΣΔ.
Έως τον Σεπτέμβριο του 1991, η Λιθουανία, η Λετονία και η Εσθονία αποχώρησαν από την Ένωση. Στις 8 Δεκεμβρίου 1991, οι ηγέτες της Ρωσίας, της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας σε συνάντηση στο Belovezhskaya Pushcha ανακοίνωσαν ότι η ΕΣΣΔ έπαψε να υπάρχει και συμφώνησε να σχηματίσει μια νέα ένωση - την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ).
Στις 21 Δεκεμβρίου, στο Alma-Ata, οι ηγέτες 11 δημοκρατιών υπέγραψαν ένα πρωτόκολλο για τη δημιουργία αυτής της Κοινοπολιτείας.
Στις 25 Δεκεμβρίου, ο πρώτος και τελευταίος πρόεδρος της ΕΣΣΔ, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, παραιτήθηκε και την επόμενη μέρα η ΕΣΣΔ διαλύθηκε.
