16 Ιούλιος 2025 7:00

16 Ιουλίου - Παγκόσμια Ημέρα Φιδιού

Η Παγκόσμια Ημέρα Φιδιού (World Snake Day) γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 16 Ιούλη, προκειμένου να ευαισθητοποιήσει για τα είδη των φιδιών και τους κινδύνους που απειλούν τα ερπετά.

Αρκετά από αυτά βρίσκονται στα πρόθυρα της εξαφάνισης, εξαιτίας λαθροθηρίας, καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντός τους, ασθενειών, της υπερβολικής γεωργίας και της κλιματικής αλλαγής.

100.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από δάγκωμα φιδιού και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας εγκαινιάζει τράπεζα δεδομένων με πληροφορίες για τα δηλητηριώδη φίδια. Πόσα φίδια είναι όμως πραγματικά επικίνδυνα;

Ακόμα και τα δηλητηριώδη φίδια στην πραγματικότητα είναι όχι μόνο ακίνδυνα, αλλά και φοβιτσιάρικα, υποστηρίζει ο δόκτωρ Wolfgang Böhme, ερευνητής φιδιών εδώ και σαράντα ολόκληρα χρόνια. Στο γραφείο του στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βόννης, ο δόκτωρ Böhme έχει δεκάδες φίδια βαλσαμωμένα ή διατηρημένα σε ειδικά δοχεία. Υποστηρίζει ότι δεν τον έχει δαγκώσει ποτέ φίδι και υπενθυμίζει ότι από τα 2.800 καταγεγραμμένα είδη φιδιών μόνο το 10%, δηλαδή περίπου 280 είδη, είναι δηλητηριώδη. Αλλά και εκείνα δεν έχουν όλα την ίδια «συμπεριφορά».

«Μερικά δηλητηριώδη φίδια είναι απίστευτα επιθετικά, ενώ άλλα είναι απλώς τεμπέλικα, θα έλεγα. Δεν θέλουν να δαγκώσουν, κανείς δεν ξέρει γιατί. ‘Ισως η φύση τα έχει διδάξει να χρησιμοποιούν με διαφορετικό τρόπο την επιθετικότητά τους. Για παράδειγμα τα θαλάσσια φίδια συνήθως δεν δαγκώνουν. Όταν δαγκώσουν όμως, κάνουν μεγάλη ζημιά… », λέει ο Γερμανός επιστήμονας.

Μεζέδες και δηλητήρια

Στην Ασία τα φίδια φτάνουν σε μήκος τα δύο μέτρα και θεωρούνται λαχταριστός …μεζές. Πολλοί Ασιάτες τα πιάνουν και τα αιχμαλωτίζουν με γυμνά χέρια, ακριβώς επειδή γνωρίζουν ότι δεν δαγκώνουν εύκολα. Στα πολύ επικίνδυνα φίδια συμπεριλαμβάνεται η αφρικανική μάμπα, υποστηρίζει ο Wolfgang Böhme. Είναι ταχύτατη, ανεβαίνει στα δέντρα και αντιδρά σε κλάσματα δευτερολέπτου για να εγκλωβίσει τη λεία της, δηλαδή σαύρες, βατράχους και πουλιά. Δεν θέλει να σκοτώσει το θύμα της, αλλά να το παραλύσει με το δηλητήριό της.

«Ένα φίδι προσλαμβάνει τεράστιες ποσότητες πρωτεΐνης και για να τις επεξεργαστεί χρειάζεται το κατάλληλο ισχυρό ένζυμο. Ουσιαστικά αυτή τη δουλειά κάνει το δηλητήριο…», λέει ο δόκτωρ Böhme.

Διατροφικές συνήθειες

Ο Γερμανός επιστήμονας έχει παρατηρήσει ότι το δηλητήριο έχει διαφορετική σύνθεση, ανάλογα με τη διατροφή του φιδιού. Ένα φίδι στο Μαρόκο που τρώει σκορπιούς εκλύει διαφορετικές τοξικές ουσίες απ΄ότι το ίδιο φίδι στην Ινδία, το οποίο τρέφεται με ποντίκια. Αυτές οι διαφορές δυσκολεύουν και το έργο των θεραπευτών, τονίζει ο Wolfgang Böhme.

«Αν πάρετε για παράδειγμα το δηλητήριο ενός φιδιού από τη δυτική Αφρική για να παρασκευάσετε αντίδοτο και μετά σας φέρουν έναν ασθενή που τον είχε δαγκώσει το ίδιο είδος φιδιού στο Πακιστάν, θα δείτε ότι το αντίδοτο είναι εντελώς άχρηστο…»

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, κάθε χρόνο 300.000 άνθρωποι υφίστανται ακρωτηριασμό μετά από δάγκωμα φιδιού. Ακόμα πιο επικίνδυνο από τις τοξικές ουσίες που περνούν στο αίμα είναι εκείνο το δηλητήριο που επιδρά στο κεντρικό νευρικό σύστημα και μπορεί να προκαλέσει παράλυση και ασφυξία μέσα σε λίγα λεπτά. Σε αυτήν την περίπτωση ο ασθενής χρειάζεται άμεση ιατρική φροντίδα με το κατάλληλο αντιτοξικό αντίδοτο.

Judith Hartl / Γιάννης Παπαδημητρίου ´

Υπεύθ. σύνταξης: Σπύρος Μοσκόβου

National Geographic WILD | Αφιέρωμα: Παγκόσμια Ημέρα Φιδιών