3 Αύγουστος 2016 10:24
Συν+Πλην: Οιδίπους τύραννος στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου
Θετικές και αρνητικές σκέψεις για την τραγωδία του Σοφοκλή «Οιδίποδας τύραννος», όπως ανέβηκε σε σκηνοθεσία του Ρίμας Τούμινας στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.
Από πρόταση του Στάθη Λιβαθινού, το Εθνικό Θέατρο συμπράττει για πρώτη φορά σε συμπαραγωγή με το φημισμένο και ιστορικό Vahktangov της Μόσχας, την καλλιτεχνική διεύθυνση του οποίου έχει ο Λιθουανός σκηνοθέτης Ρίμας Τούμινας - γνώριμος στο ελληνικό κοινό από τις αριστουργηματικές μετακλήσεις του στο θέατρο Badminton με το «Θείο Βάνια» του Τσέχωφ και τη «Μασκαράτα» του Λεμόνορντορφ. Ο τελευταίος έχει αναλάβει και τη συνολική σκηνοθετική ευθύνη της παράστασης καθώς ο θίασος αποτελείται τόσο από ηθοποιούς του ρωσικού ανσάμπλ όσο και από Έλληνες ηθοποιούς. Οι πρώτοι στελεχώνουν τους ρόλους της τραγωδίας, οι δεύτεροι απαρτίζουν τον ανδρικό Χορό υπό την καθοδήγηση του Θοδωρή Αμπαζή. Ο αναπληρωτής καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού συνθέτει συνάμα και τη μουσική των Χορικών, η Ελσα Ανδριανού τα μεταφράζει και η Μελίνα Παιονίδου αναλαμβάνει τη μουσική διδασκαλία τους.
Τα Συν (+)
Η σκηνοθετική ανάγνωση. Ο Ρίμας Τούμινας μένει σταθερός στη θέση του να διαβάζει κλασικά - μα όχι ακαδημαϊκά - κορυφαία κείμενα της παγκόσμιας δραματουργίας, χωρίς ωστόσο να διστάζει να τα εμβολίσει με νεωτερικές ιδέες. Η σκηνοθεσία του στον «Οιδίποδα τύραννο» κινείται στην ίδια συνεπή γραμμή απέναντι σε αυτό το πρωτεϊκό και ανεξάντλητο θέμα, εστιάζοντας στο αδυσώπητο δίπολο Μοίρας – Εξουσίας που καταδικάζει τον άνθρωπο σε τραγικό ήρωα. Στην πολιτική, αν όχι επική ανάγνωση του, ο ρυθμός είναι καθηλωτικός – αναγνωρίζοντας το θριλερικό σασπένς στη δομή του έργου – οι λιτές εικόνες μα ισχυρού σήματος εικόνες εμπλουτίζουν την εικονοποιεία της παράστασης, τα πρόσωπα αναδεικνύονται όλα μέσα σε μια συνεπή γραμμή απόδοσης (μετά από πολύ καιρό βλέπουμε να είναι διακριτή η διαφορά ηλικίας ανάμεσα σε Οιδίποδα και Ιοκάστη). Μελετημένες ακόμα και οι πιο πειραγμένες παρεμβάσεις του: Για παράδειγμα, η παρουσία ενός αρχαιοελληνικά ενδεδυμένου στρατιώτη σαν υπάκουο ‘κατοικίδιο’ του Οιδίποδα – μια σατιρικής υφής, σύνδεση της σκηνοθεσίας του με το αρχαιοελληνικό κλέος.
Η συνεργασία των δύο σχημάτων. Προφανώς και δεν ήταν εύκολο να ομονοήσουν δύο σχήματα με διαφορετικό τρόπο δουλειάς και διαφορετικές, ισχυρές αισθητικές και ερμηνευτικές καταβολές. Ωστόσο, το αποτέλεσμα μεταξύ των ηθοποιών του Vahktangov και των ηθοποιών του Εθνικού θεάτρου ήταν αρμονικό ακόμα και ως προς τα τεχνικά ζητήματα, όπως είναι η σύνθεση της μουσικής από δύο διαφορετικούς δημιουργούς (Φάουστας Λάτενας και Θοδωρής Αμπαζής).
Οι ερμηνείες. Με κυρίαρχο τον Βίκτορ Ντομπρονράβοβ – να ανταποκρίνεται στη φήμη που τον συνοδεύει από την πατρίδα του – ο ρώσικος θίασος έδωσε στο σύνολο του μια καθαρή και καίρια απόδοση του έργου, αποτέλεσμα, ως φάνηκε, συστηματικής δουλειάς και αυστηρής πειθαρχίας. Ο Οιδίποδας του 33χρονου Ντομπρονράβοβ εντυπωσίασε με την τοποθέτηση της φωνής, το μέτρο και την εκφραστικότητα του, διαγράφοντας πλήρως την πορεία του ήρωα του, από την αλαζονική φιγούρα της εξουσίας ως την τέλεια υποταγή του στη Μοίρα, σαν «έναν άνθρωπο που κυβερνά η Τύχη». Η έμπειρη Λιουντίλμα Μακσακόβα αφέθηκε στην δωρικότητα της και λειτούργησε σε ωραία χημεία με τον Βίκτορ Ντομπρονράβοβ, παρότι φάνηκε να υστερεί κινησιολογικά. Δυναμικοί και στέρεοι, χωρίς να χάνουν για στιγμή το κέντρο του ρόλου τους οι αγγελιαφόροι των Βάλερι Ουσακόβ και Μαξίμ Σεβρινόνκσκι, ο Τειρεσίας του Εβγένι Κνιάζεφ, ο βοσκός του Αρτουρ Ιβάνοφ και ο Κορυφαίος του Βιτάλις Σεμένοβ.
Ο Χορός. Παρακολουθώντας τον ενδεκαμελή Χορό των Ελλήνων ηθοποιών διαπιστώνουμε πόσο σπουδαίο δυναμικό διαθέτουμε. Από τα πιο ασκημένα σχήματα που έχουμε δει στην Επίδαυρο τα τελευταία χρόνια, λιτοί, ουσιαστικοί, άψογοι στις συνεκφωνήσεις, παραγωγικοί ακόμα και στις σιωπηλές στιγμές τους.
Η σκηνογραφική ματιά. Το εύρημα του Αντόμας Γιακόβσκις να εγκαταστήσει στην ορχήστρα της Επιδαύρου έναν ευμεγέθη μεταλλικό κύλινδρο - που απέδιδε είτε ρεαλιστικά σαν το χώρο του Παλατιού είτε συμβολικά σαν τις δυνάμεις του Πεπρωμένου και της Εξουσίας που συνθλίβουν τον άνθρωπο και τον αναγκάζουν να πληρώσει το φρικτό τίμημα της ύβρις - έδωσε το τέλειο άλλοθι στον Ρίμας Τούμινας να δημιουργήσει εικόνες έντονες και ατμοσφαιρικές με αποκορύφωμα αυτή του φινάλε.
Η χορογραφία. Όλη την ορχήστρα της Επιδαύρου όργωσαν οι πρωταγωνιστές της παράστασης, ακολουθώντας τις κινησιολογικές οδηγίες της Αντζέλικα Χολίνα.
