12 Ιούλιος 2025 7:00

Σαν σήμερα: Στις 12 Ιουλίου 1827 Ο τσάρος Νικόλαος Α’ αποδέχεται την παραίτηση του Ιωάννη Καποδίστρια από τη θέση του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας, προκειμένου να αναλάβει κυβερνήτης της Ελλάδας

Από τον Μάιο του 1809 ως τον Ιούλιο του 1827 ο Καποδίστριας υπηρέτησε τη Ρωσία στο υπουργείο εξωτερικών. Αρχικά έζησε στην Αγία Πετρούπολη, τον Αύγουστο όμως του 1811 μετατέθηκε στη ρωσική πρεσβεία της Βιέννης όπου έμεινε ακόλουθος για οχτώ περίπου μήνες. Στις 15 Μαΐου του 1812 ο Καποδίστριας πήρε διαταγή να φύγει αμέσως για το Βουκουρέστι και να αναλάβει υπηρεσία κάτω από τις διαταγές του διοικητή της στρατιάς του Δούναβη κόμη Κουτούζωφ. Ο Καποδίστριας διακρίθηκε για την επιτυχημένη διεκπεραίωση εμπιστευτικών υποθέσεων και οι συνεχείς επιτυχίες του προκάλεσαν την εύνοια του τσάρου, ο οποίος τον έστειλε στην Ελβετία για να την αποσπάσει από την γαλλική επιρροή, πράγμα που τελικά πέτυχε εξασφαλίζοντας την ουδετερότητά της. Συνεισέφερε τα μέγιστα στη δημιουργία της ελβετικής ομοσπονδίας, καθώς τότε τα πλούσια καντόνια του βορρά αρνούνταν τη συνύπαρξη με τα φτωχά καντόνια του νότου. Ο Καποδίστριας ως διαμεσολαβητής πετυχαίνει τη συναίνεση ένα χρόνο μετά και η Ελβετία ενοποιείται μέσω 19 αυτόνομων κρατιδίων (καντόνια) ως συστατικά μέλη της ελβετικής ομοσπονδίας. Για τις υπηρεσίες του αυτές παρασημοφορήθηκε με το σταυρό του Αγίου Βλαδίμηρου β’ τάξεως και του ζητήθηκε να οργανώσει εσωτερικά την Ελβετία. Τόσο μεγάλη υπήρξε η επιτυχία του και στον τομέα αυτό, που για την μεγάλη του προσφορά στη δημιουργία του ελβετικού συντάγματος του απονεμήθηκαν ο τίτλος και τα δικαιώματα του Ελβετού επίτιμου πολίτη. Οι Ελβετοί, αν και εξαιρετικά δύσκολοι στην απονομή τιμητικών διακρίσεων σε ξένους, τίμησαν ιδιαίτερα τον Καποδίστρια με πανηγυρική αναγνώριση της προσφοράς του προς το έθνος τους, ανακηρύσσοντάς τον εθνικό ήρωα και επίτιμο συμπολίτη τους στην πόλη της Λωζάννης, στα καντόνια του Vaud και της Γενεύης.

Έκτοτε, πολλοί αυτοκράτορες και βασιλείς είχαν έμπρακτα εκδηλώσει την εκτίμησή τους προς τον Έλληνα διπλωμάτη με τη διεθνή ακτινοβολία. Ο αυτοκράτορας της Αυστρίας τον τίμησε με τον μεγαλόσταυρο της τάξεως του Λεοπόλδου και ο βασιλιάς της Πρωσίας με το μεγάλο παράσημο του Ερυθρού Αετού. Τον Ιανουάριο του 1816 ο ίδιος ο τσάρος του απένειμε το βαθμό του μυστικοσύμβουλου και κατά διαταγή του εγκαταστάθηκε στο μέγαρο του Υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας. Σύμφωνα με ρητή επιθυμία του τσάρου, ο Καποδίστριας απευθυνόταν πάντοτε απευθείας σε αυτόν, για όλα τα θέματα όπου κι αν βρισκόταν. Σε μία από τις συχνές ακροάσεις του υπέβαλε και το γνωστό υπόμνημα «περί των Ιονίων Νήσων» με την παράκληση να μην αποφασίσει τίποτα για την πατρίδα του πριν του εκθέσει τις απόψεις του για αυτό το ζήτημα. Ο Αλέξανδρος το υποσχέθηκε, αργότερα όμως τήρησε πολύ παθητική στάση προκειμένου να αναλάβει εκ νέου την προστασία των Ιονίων νήσων, μιας που είχαν ήδη καταληφθεί από τους Άγγλους. Λόγω της αντιφατικής αυτής στάσης και αρρωστημένης αναποφασιστικότητας του τσάρου, ο Καποδίστριας ιδρύει στη Βιέννη την Φιλόμουσο Εταιρία, απώτερος σκοπός της οποίας ήταν η αποτίναξη του τουρκικού ζυγού.

Στις 5 Νοεμβρίου του 1815 υπογράφτηκε στο Παρίσι η συνθήκη για τα Ιόνια νησιά. Ο Καποδίστριας κατάφερε να ανακηρύξει τα Επτάνησα κράτος ελεύθερο και ανεξάρτητο με την επωνυμία «Ηνωμέναι Πολιτείαι των Ιονίων Νήσων», υπό την προστασία όμως της Μεγάλης Βρετανίας. Με όλους τους κοπιώδεις παρασκηνιακούς αγώνες του, αυτό ήταν ότι καλύτερο μπορούσε να γίνει.

«Ο Καποδίστριας και η Ελληνική Επανάσταση»

Είναι γνωστό ότι ο Καποδίστριας δύο φορές δεν δέχτηκε να αναλάβει την αρχηγία της Φιλικής Εταιρίας. Όμως αυτό είναι απολύτως κατανοητό και το αντίθετο μάλιστα θα ξένιζε. Κανένας άλλος Έλληνας τότε δεν γνώριζε σε τόσο βάθος τα παρασκήνια της ευρωπαϊκής πολιτικής και ειδικότερα της ρωσικής. Αν η Ελλάδα ξεσηκωνόταν, κανένα ευρωπαϊκό κράτος δεν θα της άπλωνε χείρα βοηθείας. Το πιθανότερο ήταν να έστελναν στρατεύματα εναντίον των επαναστατημένων Ελλήνων. Αν αναλάμβανε λοιπόν αρχηγός του απελευθερωτικού κινήματος, θα έπρεπε οπωσδήποτε να παραιτηθεί από τη θέση του υπουργού και τότε η εξέλιξη των γεγονότων για την Ελλάδα θα ήταν σαφώς δυσχερέστερη. Έτσι ο Καποδίστριας πολύ σωστά επέλεξε να παραμείνει στη θέση του και από εκεί είχε ασύγκριτα περισσότερες δυνατότητες να βοηθήσει θετικά τον αγώνα των Ελλήνων όταν αυτός θα ξεσπούσε. Μπορεί ακόμα ο Καποδίστριας να θεωρούσε πρώιμη μια τέτοια εξέγερση, δεν υπάρχει όμως η παραμικρή αμφιβολία ότι αντικειμενικά συνετέλεσε στην προετοιμασία της.

Ίσως η ουσιαστικότερη προσφορά του προς το ελληνικό έθνος ήταν οι εύστοχες προσπάθειές του για την τήρηση της «αυστηράς ουδετερότητος» από τις Μεγάλες Δυνάμεις κατά την έναρξη της ελληνικής επανάστασης. Η επιστολή που αποκήρυσσε τις ενέργειες του Υψηλάντη, όσο κι αν αποτελούσε μια πικρή ενέργεια του Καποδίστρια, συνετέλεσε ουσιωδώς στο να αποκλείσει μια στρατιωτική επέμβαση των κυβερνήσεων της Ευρώπης για την καταστολή της ελληνικής επανάστασης. Βασική επιδίωξή του, από τις πρώτες ημέρες του εθνικού ξεσηκωμού, ήταν ο διαχωρισμός της ελληνικής επανάστασης από τα υπόλοιπα επαναστατικά κινήματα της Ευρώπης.

Ο Καποδίστριας μπορεί να μην ήταν ένας ριζοσπάστης δημοκράτης, η πολιτική του τοποθέτηση όμως αποτελούσε το φιλελεύθερο αντίβαρο της αντιδραστικής πολιτικής του απόλυτου δεσποτισμού του παλαιού καθεστώτος, κύριος εκφραστής της οποίας υπήρξε ο φιλότουρκος αυστριακός καγκελάριος Metternich. Στο συνέδριο του Troppau μάλιστα, ο Metternich ένιωσε ιδιαίτερα ενοχλημένος από τις απόψεις του Καποδίστρια στο θέμα της αρχής της μη ένοπλης επέμβασης σε επαναστατημένες περιοχές γιατί αυτό δημιουργούσε εμπόδια στα δικά του σχέδια.

Ο Καποδίστριας κατεύθυνε όλες του τις ενέργειες για την έκρηξη ενός ρωσοτουρκικού πολέμου. Ακολουθούσε σκληρή γραμμή απέναντι στην Τουρκία για να υπερασπίσει τους ορθόδοξους Έλληνες και να καταδικάσει τις τουρκικές θηριωδίες. Όμως μετά από τα συνέδρια του Troppau και του Laibach, η συνέχιση της παραμονής του στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσίας έγινε προβληματική. Απέναντι στην ελληνική επανάσταση, η στάση της Αγγλίας και της Αυστρίας ήταν εχθρική, ενώ της Ρωσίας αρνητική. Αργότερα θα υποβάλλει και επίσημα την οικειοθελή παραίτησή του, πριν αρχίσει η τραγικότερη πορεία της ζωής του σαν πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας.